Wasaaradda arrimaha gudaha ee UK ayaa sheegtay in ay qorsheynayaan in ay soo bandhigaan wadooyin cusub oo “ammaan ah oo sharci ah” oo ay qaxootiga ku soo galaan dalka sanadkan.
Wasaaraddu waxay ku dhawaaqday inay u oggolaan doonto hay’adaha sida jaamacadaha, kooxaha bulshada iyo ganacsiyada inay taageeraan qaxootiga soo codsaday inay yimaadaan UK, iyadoo loo eegayo qaab la mid ah nidaamka qaxootiga ee Canada.
Balse xisbiga Conservative-ka ee Britain ayaa ka jawaabay oo sheegay in dadka magangelyodoonka ah aan loo ogolaan karin dalka ilaa laga joojinayo socdaalka sharci darrada ah.
Xoghayaha arrimaha gudaha ee Britain Shabana Mahmood ayaa sheegtay in nidaamka cusub uu ilaalin doono “qaxootiga dhabta ah” iyadoo la xirayo “kanaalada xadgudubka ah”.
“Britain waxay had iyo jeer magangalyo siin jirtay kuwa ka soo cararaya dagaalka iyo cadaadiska. Laakiin nidaamka wuxuu noolaan karaa oo keliya haddii dadku ku kalsoonaadaan inuu yahay mid caddaalad ah, la xakameyn karo oo aan lagu xadgudbin,” ayay tiri.
Ms Mahmood waxa ay isku dayaysaa in ay taageero u dhisto sharcigeeda socdaalka ka hor inta aanu Andy Burnham noqon raysal wasaare. Sharcigan ayaa lagu wadaa in todobaadkan la horgeeyo aqalka baarlamaanka, iyadoo la filayo in qaar ka mid ah xildhibaanada shaqaalaha ay ka soo horjeestaan qaar ka mid ah qodobadiisa.
Shabana Mahmud, oo ay dhiirigelisay Denmark, ayaa horaantii sanadkan ku soo bandhigtay isbedelo waaweyn oo ku saabsan nidaamka magangalyada UK, oo ay ku jiraan in la siiyo magangalyo ku meel gaar ah qaxootiga iyo laba jibaar muddada ay tahay in muhaajiriintu ay sugaan si ay u helaan deganaansho rasmi ah.
Isbeddellada ayaa ka cadhaysiiyay qaar ka mid ah xubnaha Labour-ka oo dareemaya in la heli karo ammaan badan, waddooyin sharci ah oo lagu tago UK si ay uga niyad jabaan doomaha yar yar inay gudbaan.
Qorshahan cusub ee lagu dhawaaqay habeenimadii Jimcaha, ayaa waxaa dhiirigeliyay barnaamijka ilaalinta bulshada ee Canada, kaasoo si guul leh dib u dejin ugu sameeyay ku dhawaad 400,000 oo qaxooti ah tan iyo markii la bilaabay 1979-kii.
Xafiiska arrimaha gudaha ee UK ayaa sheegay in Kanada, 70% qaxootiga la kafaalo-qaado ay shaqo helaan sanad gudihiis, taas oo 30% ka sarraysa kuwa dib-u-dejinta lagu sameeyay iyada oo loo marayo qorshayaasha dawladda.
Boqortooyada Midowday (UK) waxay hadda haysataa tiro yar oo qaxoonti ah oo ay dhaqaale ku taageeraan kooxo kala duwan oo hoos yimaada Qorshaha Dib-u-dejinta UK, halka Home Office uu sheegay in “inta badan” qaxootiga ay taageeraan golayaasha deegaanka.
Dowladda Britain ayaa cadaadis lagu saaray in la dhimo tirada dadka magangelyo doonka ah ee la dejiyo hoteelada iyadoo qarashka canshuur bixiyayaasha laga bixiyo. Dadka sida sharci darrada ah ku imaanaya doomaha yar yar ayaa sidoo kale wiiqay kalsoonida shacabka ee nidaamka magangalyada dalka.
Dariiqyada cusubi waxay u oggolaanayaan tiro badan oo ururo ah, oo ay ku jiraan “jaamacado la aamini karo” iyo kooxaha bulshada sida kaniisadaha, inay taageeraan kuwa soo galaya.
Hay’adahan ayaa mas’uul ka noqon doona taageerada qaxootiga si ay u helaan guri iyo shaqo.
Si loo dhaqan geliyo qorshahan, dawladdu waxay kala shaqayn doontaa hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan qaxootiga si loo go’aamiyo xaq u yeelashada magan-gelyo doonka, waxaana la hubin doonaa taariikhda soo jireenka ah ka hor intaysan soo gelin UK.
Xafiiska Arrimaha Gudaha ee UK ayaa ku dhawaaqay in dariiqa shaqada qaxootiga la filayo inuu furmo sanadka soo socda, taasoo u ogolaanaysa loo-shaqeeyayaasha inay kafaala qaadaan qaxootiga.
Codsiyada dariiqa jaamacadda ayaa lagu wadaa inay furmaan dabayaaqada sanadkan, iyadoo la qorsheeyay qaadashada ugu horreysa ee 2027.
Dawladdu ma aysan sheegin tirada dadka loo ogolaanayo in ay maraan waddooyinkan cusub, balse waxay sheegtay in la xadidi doono oo lagu bilaabi doono tiro yar.
Sidoo kale waxaa la sheegay in Wasaaradda Arrimaha Gudaha ay koontarooli doonto Hay’adaha kaalmeyn kara dhaqaalaha, isla markaana cid kasta oo soo codsata la marsiin doono baaritaan adag.
Chris Phillip, xoghayaha arrimaha gudaha hadhka konserfatifka, ayaa sheegay in ilaa socdaalka sharci darada ahi eber ka noqonayo, “waa inaanan dad kale u ogolaanin ‘sababo bini’aadantinimo’.”
Wuxuu ku eedeeyay xisbiga shaqaalaha inay taageerayaan “xuduudaha furan” wuxuuna sheegay in tillaabooyinka “aysan joojin doonin socdaalka sharci darrada ah.”
Sidoo kale furitaanka wadooyin cusub oo soo gala UK ee qaxootiga, Xafiiska Arrimaha Gudaha waxa uu ku dhawaaqay in uu wax ka qaban doono sheegashooyinka magangelyo ee been abuurka ah
Bbc somali
