Bilihii u dambeeyay, Geeska Afrika waxa uu markhaati ka ahaa korodhka tartanka ku saabsan saamaynta siyaasadeed iyo helitaanka marin u helidda Badda Cas. Tani waxay dhacaysaa xilli iska horimaadka u dhexeeya Masar iyo Itoobiya uu u muuqdo inuu ka gudbay murannadii soo jireenka ahaa ee la xiriiray biyaha Webiga Niil iyo Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya (Renaissance Dam), isagoo hadda u xuub-siibtay arrimo ballaaran oo la xiriira dekedaha, marin-biyoodka ganacsiga iyo habaynta amniga gobolka.
Murankan ayaa dhowaan mar kale soo cusboonaaday kadib markii Itoobiya ay ku eedaysay Masar inay isku dayayso inay hor istaagto helitaankeeda Badda Cas, maalmo yar kadib booqashadii Wasiirka Arrimaha Dibadda Masar, Badr Abdel-Aty, uu ku tagay Eritrea. Intii uu booqashada ku jiray, wuxuu adkeeyay in amniga iyo maamulka Badda Cas ay yihiin mas’uuliyad gaar u ah dalalka xeebaha ku leh baddaas.
Tartanka sii xoogaysanaya ee Geeska Afrika wuxuu ka tarjumayaa laba aragtiyood oo iska soo horjeeda oo ku saabsan mustaqbalka gobolka. Dhinac, Itoobiya waxay doonaysaa inay hesho joogitaan iyo saameyn badeed; dhinaca kalena, Masar waxay kordhinaysaa dadaallada ay ku xoojinayso xiriirkeeda dalalka Geeska Afrika iyo kuwa ku teedsan Badda Cas.
Tani waxay ka dhacaysaa gobol horeba ula tacaalaya dhibaatooyin iyo qalalaase muddo dheer ka jiray Sudan, Soomaaliya iyo Itoobiya, sida ay sheegeen cilmi-baarayaal iyo falanqeeyayaal ay wareysatay BBC-da.
Laga soo bilaabo biyaha Niil ilaa Badda Cas
Xiisadda Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya ayaa ahayd asalka ugu weyn ee xiisadda u dhexeysa Qaahira iyo Addis Ababa tobankii sano ee la soo dhaafay. Masar, oo inta badan biyaha ay isticmaasho ka hesha buuraha Itoobiya, waxay ka cabsi qabtaa saameynta uu biyo-xidheenku ku yeelan karo amnigeeda biyaha. Dhanka kale, Itoobiya waxay ku adkaysanaysaa in mashruucan uu muhiim u yahay daboolidda baahideeda horumarineed iyo soo saarista koronto.
Markii Itoobiya ay sii kordhisay hadallada ku saabsan baahida ay u qabto marin badeed, tartanku si tartiib tartiib ah ayuu ugu wareegay Badda Cas iyo Geeska Afrika, halkaas oo ay isugu yimaadaan danaha dhaqaale iyo amni ee quwado badan oo gobolka iyo kuwa caalami ah.
Cilmi-baare Suudaani ah oo ku takhasusay arrimaha Afrika, Maxamed Torshin, ayaa aaminsan in isbeddelkan uu yahay sii socoshada dabiiciga ah ee khilaafaadka labada dal. Wuxuu sharxayaa in Itoobiya ay si sii kordheysa oo cad u muujinayso fikradda helitaanka marin Badda Cas, kaliya ma aha si ay uga baxdo xaaladda dal aan bad lahayn, balse sidoo kale si ay u xoojiso doorkeeda dhaqaale iyo saamaynta ay ku leedahay gobolka.
Wuxuu intaas ku daray in Qaahira ay tallaabooyinkan u aragto qayb ka mid ah isku dheellitirnaanta awoodaha gobolka oo ballaaran, gaar ahaan iyadoo Badda Cas ay si toos ah ugu xiran tahay ganacsiga caalamiga ah iyo Kanaalka Suweys.
Bbcsomali
