Milgaha Dhaqanka iyo Masiirka Somaliland
Sama‑talis Mise Hadimo‑talis?
Waxa Qoray: Mohamed Farah Tahar Aqoonyahan bartay Maamulka (Public Administration), ahna Caaqil ka tirsan Madax‑dhaqameedka Somaliland
Hordhac
HARGEISA – Somaliland waxay maraysaa marxalad xasaasi ah oo u baahan feejignaan, isu‑duubni, iyo hoggaan masuuliyad leh. Taariikh ahaan, hoggaanka dhaqanka wuxuu ahaa tiirka nabadda, wada‑tashiga, iyo badbaadinta bulshada xilliyada adkaa. Si kastaba ha ahaatee, waxaa soo baxaya dhaqan cusub oo halis ku ah milgihii iyo sharaftii madax‑dhaqameedka, kaas oo qaarkood ku beddeleen baaqyo colaad, kala‑qaybin, iyo kicin dareen qabiil.
Maqaalkani wuxuu si furan u falanqaynayaa su’aasha mudan in si dhab ah loo isweydiiyo: hoggaanka dhaqanka maanta ma yahay sama‑talis ummadda u adeegaya, mise hadimo‑talis burbur horseedaya?
1. Dhaqanka Cusub ee “Baaqyada Colaadeed”
Doorka dhabta ah ee hoggaamiye dhaqameed waa inuu noqdaa ilaaliye nabadeed iyo mideeye bulsho. Taariikhda Somaliland waxay caddeyneysaa in salaadiinta, cuqaasha, iyo ugaasyadu ahaayeen kuwii ugu horreeyay ee colaadaha joojiya, dhiig‑daadinta ka hortaga, isla markaana isu keena beelaha iskhilaafsan.
Nasiib darro, maanta waxaa muuqda madax‑dhaqameed saxaafadda ka jeedinaya hadallo xanaaq iyo reer‑hebelnimo xambaarsan, kuwaas oo sii hurinaya khilaaf hore u jiray ama abuuraya kuwo cusub. Hoggaamiye laga sugayay inuu dadka isu soo dhoweeyo, haddii uu noqdo mid dhibka huriya, wuxuu luminayaa kalsoonidii bulshada, wuxuuna isu beddelayaa hadimo‑talis keena burbur, barakac, iyo kala‑qaybsanaan.
2. Saxaafadda iyo Mas’uuliyadda Bahda Dhaqanka
Saxaafaddu waa aalad wacyigelin iyo xisaabtan, balse ma aha meel lagu faafiyo hadallo kicinaya colaad. Waxaa ceeb ku ah milgaha dhaqanka in shaashadaha laga arko madax‑dhaqameed u muuqda “siyaasiyiin gadh‑cas” oo aan ka hadlin horumar, waxbarasho, iyo dhismaha hay’adaha, balse ku mashquulsan hadallo kala fogeynaya bulshada.
Hoggaamiye dhaqameedka dhabta ahi ma aha mid ku faana joogitaanka saxaafadda, balse waa kan gurigiisa loogu yimaado si looga helo talo, nabad, iyo caqli wax dhisa. Sida ay na barayaan cilmiga maamulka iyo hoggaaminta, hoggaanku waa xalinta khilaafaadka (Conflict Resolution), ee ma aha abuuristooda.
3. Wada‑jirka Shacabka Tiirka Jiritaanka Qaranka
Guulaha Somaliland waxay ku yimaadeen wada‑tashi, isu‑tanaasul, iyo in danta guud laga hormariyo tan gaarka ah. Midnimadaas haddii la wiiqo, waxaa wiiqmaya jiritaanka qaranka laftiisa.
Maanta, shacabku waxay u baahan yihiin feejignaan dheeraad ah si ay uga fogaadaan baaqyada qabiilka ku salaysan, gaar ahaan kuwa ka imanaya dad sheeganaya inay hoggaan u yihiin. Qabiilku waa xaqiiqo bulsho, balse marka loo adeegsado kicin iyo kala‑qaybin, wuxuu noqdaa hub lagu duminayo wada‑noolaanshaha.
4. Baaq ku Socda Salaadiinta, Cuqaasha, iyo Ugaasyada
Anigoo ah xubin ka tirsan bahda dhaqanka, isla markaana ka duulaya masuuliyadda na wada saaran, waxaan ugu baaqayaa hoggaanka dhaqanka:
• Inay noqdaan qayb ka mid ah horumarka dalka: Dhiirrigelinta waxbarashada, caafimaadka, amniga, iyo ka‑qaybgalka dhismaha hay’adaha bulshada.
• Inay ka fogaadaan hadallada kiciya caadifadda: Bulshadu uma baahna colaad cusub; waxay u baahan tahay xasillooni, shaqo‑abuur, iyo mustaqbal ifaya.
• Inay dhex u noqdaan bulshada oo dhan: Suldaan, Caaqil, ama Ugaas waa aabbaha dhammaan muwaadiniinta, mana aha hoggaamiye kooxeed u adeega dano gaar ah.
Ugu danbeyn
Somaliland waxay ku dhalatay gacmo is‑haysta, waxayna ku dumi kartaa gacmo is‑riixaya. Qof kasta oo ka shaqeeya kala‑kaxaynta shacabka wuxuu si toos ah ugu shaqaynayaa god madow oo mustaqbalka ubadkeenna lagu ridayo.
Midnimadu waa xoog, wada‑jirkuna waa guul. Hoggaanka dhaqanka waxaa waajib ku ah inay noqdaan sama‑talis loo soo hirto, oo aanay noqon hadimo‑talis laga baxsado. Milgaha dhaqanka iyo masiirka Somaliland waa laba aan kala go’i karin; midkood haddii la dayaco, kan kalena wuu daciifayaa.
Qalin: Mohamed Farah Tahar
Mohamed Farah Tahar waa aqoonyahan bartay Maamulka Dawladda (Public Administration), isla markaana ah Caaqil ka tirsan madax‑dhaqameedka Somaliland.
